The Competitiveness of Marketing in the SME of the Commercial and Services Sector In Latin America: Comparative Mexico-Brazil-Colombia
Main Article Content
Abstract
This is an empirical research studio, conclusive-quantitative approach of a transversal and non-experimental, based on a survey with three samples integrated by Micro and Small Enterprises (MSE) of Celaya (Guanajuato) in Mexico, of Piracicaba (São Paulo) in Brazil and of Bogota in Colombia. Each sample was for convenience of 14 companies for each country. The objective was identify the differences in the value of the Technology marketing knowledge to through the tacit and explicit transfer of knowledge and the conversion of knowledge for market competitiveness. It was found that the MSE of three countries, almost always share the same characteristics, the most outstanding from the empirical management and without sector expertise to be competitive from a marketing perspective, since the lack of of strategic plans or programs in this discipline, makes them disappear or have problems in their marketing and positioning processes.
Downloads
Article Details

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
This journal provides free access to its content through its website, under the principle of making research freely available to the public and supporting global knowledge exchange.
The journal acknowledges the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License (CC BY-NC-SA 4.0) https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.es
The journal allows any user to read, download, copy, distribute, or print the scholarly work published herein without financial, legal, or technical barriers, for the purpose of using the information for any responsible purpose with appropriate acknowledgment of authorship.
References
Aboal, D.; Arias-Ortiz, E.; Crespi, G.; Garda, P.; Rasteletti, A.; Rubalcaba, L.; Vairo M.; y Vargas F. (2015). La innovación y la nueva economía de servicios en América Latina y el Caribe. Retos e implicaciones de política. Disponible: www.cinve.org.uy. Montevideo, Uruguay.
Altenburg, T. (2011), “Industrial Policy in Developing Countries. Overview and lessons from seven country cases”, Discussion Paper 4/11, German Development Institute, Bonn.
Altenburg, T. y U. Eckhardt (2006), Productivity Enhancement and Equitable Development: Challenges for SME Development, UNIDO, Viena.
Altman, D.G. and Bland, J.M. Statistics Notes: Comparing several groups using analysis of variance. Br Med J, 1996. 312: p. 1472-1473.
Blesa, A., Ripollés, M. y Monferrer, D. (2009). Influencia de las capacidades de marketing en la competitividad de las nuevas empresas internacionales. Investigaciones Económicas, 2 (33), 233-270.
Cámara de comercio de Bogotá. (2017). Balance de la economía de la región Bogotá – Cundinamarca. Dirección de Gestión del Conocimiento. Producción Editorial 2017. ISSN: 2357-409
Carasila, C. y Milton, A. (2008). El concepto de marketing: pasado y presente. Red de Revistas Científicas de América, Latina, el Caribe, España y Portugal, 2 (14), 391-412.
Castellanos M. (2003). PYMES innovadoras. Cambio de estrategias e instrumentos. Revista escuela de Administración de Negocios. 47, 10-33.
CEPAL (2012), “Cambio estructural para la igualdad: una visión integrada de desarrollo”, Trigésimo cuarto periodo de sesiones de la CEPAL, LC/G.2524 (SES.34/3), Naciones Unidas, Santiago.
Cruz, A. (2012), Pequeñas empresas. Innovación indispensable para empresas de manufactura, Recuperado de http://www.pymempresario.com/2012/02/innovacion- indispensable-para-empresas-demanufactura
Czinkota, M. R., & Kotabe, M. (2001). Administración de la mercadotecnia.
DANE. (2010). Proyecciones nacionales y departamentales de población 2005-2020. Bogotá: DANE. Obtenido de http://www.dane.gov.co/files/investigaciones/poblacion/proyepobla06_20/7Proyecciones_poblacion.pdf
DANE. (2016). Gran Encuesta Integrada de Hogares - Mercado laboral - Anexos (Tercer Trimestre). Bogotá: DANE. Obtenido de http://www.dane.gov.co/index.php/estadisticas-portema/mercado-laboral/empleo-y-desempleo
Davenport, T. H., & Prusak, L. (2001). Conocimiento en acción. Cómo las organizaciones manejan lo que saben. Buenos Aires: Prentice Hall.
De la Cruz, Morales y Carrasco (2006). Determinación de la competitividad en la PYME Latinoamericana, Revista de investigación Institucional, pp. 3. Referencia en Línea. http://www.alafec.unam.mx/docs/pymes.pdf
Dini, M. y G. Stumpo (coords.) (2004), Pequeñas y medianas empresas y eficiencia colectiva. Estudios de caso en América Latina, CEPAL-Siglo XXI Editores, México, D.F.
Dini, M. y G. Stumpo (coords.) (2011), Pequeñas y medianas empresas y eficiencia colectiva. Estudios de caso en América Latina, CEPAL-Siglo XXI Editores, México, D.F.
DOF (2015), Diario Oficial de la Federación publicó la Ley para el Desarrollo de la Competitividad de la Micro, Pequeña y Mediana Empresa. México.
Estrada y Dutrénit (2007), Gestión Del Conocimiento En Pymes Y Desempeño Competitivo, Engevista, v. 9, n. 2, p. 129-148, dezembro 2007
Fernández, M.M. y Torres, P.T. (2006). La Economía de Servicios. Centro de estudios de la economía cubana, UH. Disponible: https://www.nodo50.org/cubasigloXXI/economia/martinf_310307.pdf
Gyulavári, T. y Kenesei, Z. (2012). The Impact of Marketing Resources on Corporate Competitiveness. Tržište, 1 (24), 7-21.
Howald, F. , (2001), Obstáculos al desarrollo de las PyMES causadas por el estado, Chile: McGraw-Hill.
IFDM. Instituto para el Federalismo y el Desarrollo Municipal (2010). Enciclopedia de los Municipios de México. Estado de Guanajuato. Disponible en www.inafed.gob.mx/work/enciclopedia/EMM11guanajuato/index.html, Consultado el 12 de julio de 2013
IMCO (2006), Instituto Mexicano para la Competitividad, Situación de la Competitividad de México 2006: Punto de Inflexión, IMCO: México.
INEGI (2012), Directorio Estadístico Nacional de Unidades Económicas.
IVACE- Oficina Económica y Comercial de España en Brasilia. (2015).
IVACE. (2015) Oficina Económica y Comercial de España en Brasilia.
Jiménez Castañeda, J. C., Domínguez Hernández, M. L., & Martínez Castro, C. J. (2009). Estrategias y competitividad de los negocios de artesanía en México. Pensamiento & Gestión, (26), 165-190.
Kerlinger (2002) Investigación del Comportamiento, McGraw Hill: México.
Kotler, P. (2012). Kotler on marketing. Simon and Schuster.
Lamb Jr, C. W., & Dunne, P. M. (Eds.). (2011). Theoretical developments in marketing. Marketing Classics Press.
Larios-Gómez, E. (2014). Mercadotecnia de las instituciones de educación superior, O Caderno Profissional de Marketing Unimep (CPMark) UNIMEP, 2(1), 15-29.
Larios-Gómez, E. (2015), La Gestión de la Competitividad en la MIPYME Poblana: Diagnóstico Empírico desde la Gestión del Conocimiento. Estrategias Competitivas y Desarrollo territorial de las Pymes, López & Molina (Coord.), México: Pearson
Larios-Gomez, E. (2016a). La Gestión de la Competitividad en la MIPYME Mexicana: Diagnóstico Empírico desde la Gestión del Conocimiento. Revista de Administração da Unimep, 14(2).
Larios-Gomez, E. (2016b). La competitividad de mercadotecnia y la gestión del conocimiento en la mipyme del sector retailing en Celaya, México. Revista de Administração, Contabilidade e Economia da Fundace, 8(1).
León, O. G. y Montero, I. (2003). Métodos de investigación en Psicología y Educación (3ª ed.). Madrid: McGraw-Hill.
Malhotra, N. (2009). Investigación de mercados. 5ª Ed. Pearson: México.
Martínez González, M.A., Sánchez-Villegas, A., and Faulín Fajardo, F.J. Comparación de k medias (tre o más grupos). Bioestadística Amigable. 2ª Edición. Ed: Díaz de Santos. 2006: p. 419-469.
Martínez, M., Sánchez, L., Santero, R. & Marcos, M. (2009). Factores de competitividad de la Pyme española 2008. España: Fundación EOI.
Nagles G., Nofal (2007). La gestión del conocimiento como fuente de innovación, Revista Escuela de Administración de Negocios, (Septiembre-Diciembre): Disponible en:<http://www.redalyc.org/articulo.oa?id=20611495008> ISSN 0120-8160
Nonaka, I.; Takeuchi, H. (1995). The knowledge creating company: How Japanese companies create the dynamics of innovation. New York: Oxford University Press, 284.
OCDE (2012), Entrepreneurship at a Glance 2012, OCDE, París.
OCDE/CEPAL (2013), Perspectivas económicas de América Latina 2013, Políticas De Pymes Para El Cambio Estructural.
OCDE-Organización de Cooperación y Desarrollo Económico (2015). OECD.StatExtracts. OECD´s Library. Disponible en http://stats.oecd.org/viewhtml.aspx?datasetcode=CITIES&lang=en# consultado el 21 de abril de 2015.
OECD y “Fundación IDEA” (2010) Consolidación de la competencia económica y la mejora regulatoria para la competitividad en México, Estudio de caso. Puebla, Prácticas y políticas exitosas para la mejora regulatoria y el emprendedurismo a nivel subnacional. México.
OMC. (2010). Organización Mundial del Comercio. La medición del comercio de servicios. Módulo de formación preparado por la OMC/WTO. Manual de Estadísticas del Comercio Internacional de Servicios 2010. Octubre de 2010
Pérez, A. y Pérez, O. (2008). Competitividad y acumulación de capacidades tecnológicas en la industria manufacturera mexicana. Universidad Autónoma de Zacatecas. Recuperado de: http://redalyc.uaemex.mx/src/inicio/ArtPdfRed.jsp?iCve=60111154005.
Pérez-Soltero, A., Leal Soto, V., Barceló Valenzuela, M., & León Duarte, J. A. (2013). Un diagnóstico de la gestión del conocimiento en las pymes del sector restaurantero para identificar áreas de mejora en sus procesos productivos. Intangible Capital, 9(1).
Probst, G.; Raub S.; Romhardt, K. (2001). Administre el Conocimiento: Los Pilares del éxito. Traducido del (Ingles) por Núñez A. México: Pearson Educación.
Quiroga, D. (2003). Modelo matemático para determinar la competitividad de las Pymes. Cuadernos de Investigación y divulgación. Cali, Colombia: Corporación Universitaria Autónoma de Occidente.
Rubalcaba, L. (2007). The New Services Economy: Challenges and Policy Implications for Europe. Cheltenham, United Kingdom and Northampton, United States: Edward Elgar.
Saavedra, Milla y Tapia (2013). Determinación de la competitividad de la PYME en el nivel micro: El caso de del Distrito Federal, México.
SEBRAE -Serviço Brasileiro de Apoio às Micro e Pequenas Empresas (2013). Pequenos Negócios. Desafios e Perspectivas Sebrae Vol. 5. http://www.bibliotecas.sebrae.com.br/chronus/ARQUIVOS_CHRONUS/bds/bds.nsf/b449b8c1b93575d03b773ffadfc757bc/$File/4508.pdf
Secretaría de Economía, (2006). Programa PIAPYME. Secretaría de Economía. Recuperado de http://www.economia.gob.mx/7p=7050
Serrano. J. C. (2011). “El sector servicios en la economía global: transformaciones y consecuencias” (Temario de oposiciones de Geografía e Historia), Clío 37.
Solleiro y Castañón (2005). Competitividad y sistemas de Innovación: Los retos para la inserción de México en el Contexto Global. Revista Iberoamericana, vol. 5, pp. 15. Referencia en Línea. Recuperado de http://www.oei.es/salactsi/solleiro.pdf.
Stanton William, J., Etzel Michael, J., & Walker Bruce, J. (2007). Fundamentos de marketing. Décima Edición. Mc Graw Hill, 581.
Stockburger, D.W. ANOVA. Why Multiple Comparisons Using t-tests is NOT the Analysis of Choice. http://davidmlane.com/hyperstat/intro_ANOVA.html. 1998.
Tunc Bozbura, F. (2007). Knowledge management practices in Turkish SMEs. Journal of Enterprise Information Management, 20(2), 209-221.